Try it out
Interview met Frank Peretti

Frank Peretti:
Het gaat om een oplossing voor de zonde, het kwaad. Dat is uniek voor het christendom

Door Enny de Bruijn


Vijftien jaar geleden woonde Frank Peretti met zijn vrouw in een trailer; arm, mislukt in het voorgangersambt, de kost verdienend in een skifabriek, de avonduren vullend met het uitdenken van fantasierijke verhalen. Nu verdient hij miljoenen. Zijn theologische thrillers voorzien in een behoefte. Zelf zoekt hij echter naar verfijning van vorm en inhoud. Zijn groei in de kunst van het vertellen blijkt uit zijn nieuwste boek, De bezoeking. Vanuit de hemelse gewesten van zijn eerste romans is hij nu afgedaald in het eigen hart, waar de strijd niet minder groot is.

Frank Peretti (48) is de man die de weg baande voor de golf van christelijke vertelkunst die de Verenigde Staten de laatste jaren overspoelt. In de vroege jaren tachtig, toen hij zijn eerste boek bij een half dozijn christelijke uitgevers probeerde te slijten, had niemand belangstelling. Maar sinds De duisternis aanwezig in 1986 verscheen, nam het genre van de theologische thriller - Peretti mag beschouwd worden als de uitvinder ervan - een hoge vlucht. Miljoenen exemplaren van zijn werk gingen over de toonbank. De ene na de andere vertaling verscheen. Tientallen navolgers probeerden hetzelfde recept, met wisselend succes. Voor dat alles valt maar één verklaring te bedenken: ook christelijke lezers hebben behoefte aan spanning, opwinding, gevaar en avontuur.

Voorganger
Samen met zijn vrouw woont Frank Peretti in een blokhut, diep in het bosrijke berglandschap van Noord-Idaho. Schrijven is zijn voornaamste bezigheid, maar voor de afwisseling timmert hij ook, maakt banjo's, bestuurt een vliegtuigje. Op zondag speelt hij banjo in de gemeente van enkele tientallen mensen waartoe hij behoort. Rust gaat hem boven alles, daarom wil hij slechts een telefonisch interview toestaan. Hij begon aan zijn eerste boek toen hij nog voorganger was van een Pinkstergemeente. "Ik werkte er samen met mijn vader, van 1978 tot 1983. In de loop van die periode ging ik hoe langer hoe meer beseffen dat ik niet de persoon was om voorganger te zijn. Als schrijver voel ik me redelijk geslaagd, maar als voorganger was dat absoluut niet het geval. Het dienen van een gemeente is ontzettend veel eisend wat betreft tijd en geduld. Je moet vóór alles een sociaal mens zijn. Je moet altijd bereid zijn om voor anderen te zorgen, met hen te praten, de telefoon te beantwoorden, hen te bezoeken, tegemoet te komen aan hun noden. Daar komt bij dat je een organisator moet zijn. In ons geval regelden we niet alleen de diensten en andere activiteiten, maar we maaiden ook het gras, draaiden nieuwe lampen in, ontstopten de toiletten... We deden echt álles, om de gemeente draaiend te houden.
Vijf jaar lang probeerde ik voorganger te zijn - en ik raakte volledig opgebrand. Toen realiseerde ik me: Dit ambt vervullen is een speciale roeping, en ik vermoed dat het niet helemaal de mijne is. Ik voel me veel meer thuis bij een rustig leven, met tijd om over dingen te denken, om boeken te schrijven." Of een schrijver ook een speciale roeping nodig heeft? "Wel, ik weet dat ík er een heb. Misschien is het die roeping geweest die me uiteindelijk tot een schrijver gemaakt heeft. Ik voelde me nooit helemaal gerust als ik niet schreef. Ik probeerde allerlei andere beroepen: banjospeler, timmerman, drukker, filmregisseur - maar God wilde dat ik schrijver werd. Daarmee heb ik vrede, voel ik me gerust."

Kinderboeken
Hoewel De duisternis aanwezig Peretti's eerste manuscript was, werd het niet als eerste gepubliceerd. "De uitgevers wisten niet wat ze ermee aan moesten. Ze wilden het niet uitgeven omdat het zo anders was dan alles wat ze gewend waren." Uiteindelijk waren het zijn kinderboeken die de schrijver over de drempel hielpen. In de tijd dat hij jeugdkampen voor zijn gemeente leidde, begon hij verhalen te vertellen - niet de moralistische geschiedenissen die de jongeren min of meer verwachtten, maar spannende, fantastische verhalen. Hij tikte ze uit, en stuurde ze naar zijn eerste uitgever, Crossway. Het werd het begin van de kinderboekenserie "De Cooper Kids". Pas daarna wilde Crossway ook Peretti's eerste roman uitgeven.

Nadat De duisternis aanwezig ongeveer anderhalf jaar op de planken van de boekhandel had gestaan, begon de roman ineens populair te worden. De spanning, de voor Amerikaanse christenen heel herkenbare couleur locale, de onmiskenbaar christelijke thematiek van de strijd tussen goed en kwaad - al die elementen zorgden ervoor dat de mondelinge reclame op gang kwam. Tien jaar lang stond De duisternis aanwezig in de Amerikaanse topvijf van christelijke bestsellers.

Engelen en duivelen
Het uiteindelijke succes stelde de auteur in staat zijn baan in de fabriek op te geven -"ik heb er een paar jaar gewerkt, puur om te overleven"- en fulltime schrijver te worden. Tienduizend dollar bood Crossway hem voor zijn volgende boek. Het werd Licht door de duisternis, in 1989 in de Verenigde Staten verschenen, dat qua thematiek erg op De duisternis aanwezig lijkt.
Hoe Peretti ertoe kwam om de strijd tussen de machten in de lucht tot thema van zijn eerste twee romans te maken? "Ik wilde vooral spannende verhalen schrijven, met veel actie, met rondvliegende engelen en duivelen die elkaar bestrijden. Flikkerende zwaarden, gevaar, avontuur - dat soort ingrediënten zorgt voor opwindende verhalen, die mensen vóór zich kunnen zien terwijl ze lezen. Daarnaast verdiepte ik me juist in die tijd in de opkomende New Age-beweging. De kwestie van de geestelijke strijd werd actueel."
Bij zijn eerste schreden op de weg naar een nieuw genre, de theologische thriller, liet Peretti zich niet inspireren door andere schrijvers. Het waren de meesters van het beeldscherm die hem op ideeën brachten. Toen Star Wars en Superman in de jaren zeventig op de televisie verschenen, speelde hij voor het eerst met de gedachte een christelijke invulling aan een spannend, spectaculair actieverhaal te geven.
Hoewel zijn boeken groot succes hadden, kwamen er - zoals te verwachten viel - ook kritische geluiden vanuit het christelijk lezerspubliek. Mag een bijbels-theologisch onderwerp op deze manier behandeld worden? Is de voorstelling die de schrijver hier oproept, niet veel te simpel? Wat gebeurt er als lezers dergelijke boeken letterlijk gaan nemen? Sommige mensen beschouwden de verhalen niet als een parabel van de geestelijke strijd, maar gebruikten ze als handboek voor het aanroepen van engelen en het uitdrijven van duivelen. Peretti zag zich genoodzaakt overal waar hij kwam te benadrukken dat zijn boeken symbolisch waren, dat theologische conclusies niet uit romans, maar uit de Bijbel getrokken moeten worden.

Simplistisch
Inmiddels neemt de schrijver een beetje afstand van zijn eerste boeken. Hij wil niet langer suggereren dat mensen altijd in staat zijn de werkelijke strijd áchter de gebeurtenissen van het dagelijks leven te zien. "Dat heeft te maken met een verandering in mijn denken, door de jaren heen. De "Duisternis"-boeken hebben de neiging een nogal simplistische kijk op de geestelijke strijd te schilderen. Er zijn goede en slechte personen, de goeden gaan in gebed, de engelen krijgen de overhand, en de gelovigen winnen altijd. Dat is erg simpel. Als je dat vergelijkt met mijn laatste boek, zie je een groot verschil. In De bezoeking blijven heel wat vragen onbeantwoord, omdat wij de antwoorden gewoon niet weten. Veel dingen zullen we nooit echt begrijpen, daarin hebben we alleen God maar te vertrouwen."
Toch gelooft Peretti nog steeds dat er sprake is van een geestelijke oorlog. "Eerlijk gezegd, ik weet niet hoe die strijd werkt, of hoe hij eruitziet, maar ik weet dat hij aan de gang is. Ik weet uit de Bijbel dat engelen de demonische machten bestrijden, en dat onze gebeden invloed hebben op die strijd. De rest blijft vrucht van de verbeelding. Dat neemt niet weg dat ik mijn verhalen in theologisch opzicht zo correct mogelijk heb willen houden. Dat heb ik althans geprobeerd, vanuit míjn theologische achtergrond. Er zijn natuurlijke andere gezichtspunten mogelijk. In ieder geval heb ik niet de indruk dat mijn boeken op dat terrein onrust veroorzaakt hebben. Er zíjn mensen die mijn verhalen nogal letterlijk nemen, maar de meeste lezers proberen de verhalen te plaatsen binnen een bijbels kader. Dan zijn er niet veel problemen."

Seculiere lezers
Voor zijn derde roman besloot Peretti een ander thema te kiezen. De profeet gaat over een televisiepresentator die verwikkeld raakt in allerlei intriges van de seculiere media, waarbij het conflict zich toespitst op de abortuskwestie. Van engelen en duivelen is zelfs op de achtergrond geen sprake meer. Toch blijven ook in dit boek allerlei bovennatuurlijke elementen als visioenen en voorspellingen - hoe kan het ook anders bij een (onwillige) profeet - een rol spelen.
Bij zijn overstap naar de grote uitgeverij Word Publishing stelde Peretti zich een nieuwe taak. Dat hij de christelijke lezer met zijn romans kon bereiken, wist hij. Nu wilde hij een boek gaan schrijven waarmee hij de seculiere lezer niet direct van zich vervreemdde: "Wat ik heb te zeggen, wil ik ook graag delen met niet-christenen." Om dat te bereiken, huurde Word een redacteur uit de seculiere uitgeverswereld in, die hem zou helpen bij zijn nieuwe roman. De eed, een symbolisch verhaal over de macht van de zonde, laat het resultaat zien: een betere karaktertekening, een meer uitgebalanceerde structuur, een iets compactere stijl, een subtieler verwoorde moraal.
Daarmee heeft de schrijver een ander spoor in geslagen, wat in zijn onlangs verschenen roman De bezoeking beter zichtbaar wordt. "Ik wil meer bieden dan een variatie op het gebruikelijke patroon: in het dagelijks leven van een groep christenen gebeurt iets dramatisch, er komt een onderzoek, dat leidt tot een jacht op de boosdoeners, rond de climax van het boek komt een van de hoofdpersonen tot geloof, en het verhaal wordt afgesloten met een of andere moraal. Het is geen slecht model, het werkt. Maar ik wil niet dat de dingen te gemakkelijk, te herhaalbaar zijn.
Mijn nieuwe boek biedt een kennismaking met de binnenkant van de christelijke cultuur, dat zou ook een niet-christen belangwekkend kunnen vinden. Het geeft een beeld van de christelijke leefwereld, maar het slaat de lezer niet noodzakelijkerwijs om de oren met de stelling "U moet een christen zijn". In feite zegt het alleen maar: Zo ziet het christendom eruit, dit zijn vragen waar christenen mee te maken hebben. Je kunt dit gerust zelf onderzoeken, en dan kijken wat je ervan vindt."

Prekerig
De boodschap op een subtielere manier over dragen, dat is een van de punten waarop christenschrijvers zich verder moeten ontwikkelen, vindt Peretti. "Op dit moment heeft de christelijke fictie iets van een klein kind dat bezig is op te groeien. De romans worden steeds volwassener, rijper, bereiken een aardig niveau van creativiteit en verfijning. Toch zijn er nog steeds heel wat mensen die romans willen schrijven, maar de regels van het vak niet kennen. Ze weten gewoon niet hoe ze een goed verhaal moeten structureren. Op dat punt kunnen schrijvers zich ontwikkelen, zodat ze het vak na verloop van tijd echt beheersen.
Een ander zwak punt van christelijke romans is dat ze te prekerig zijn, te uitgesproken, te rechtstreeks, te opdringerig. Als lezer krijg je het gevoel dat je de les gelezen wordt. Een goede schrijver kan zijn boodschap overbrengen met zijn verhaal, hij hoeft niet rechtstreeks naar voren te komen met: Dit is wat u moet geloven. Goede kunst, goede literatuur tekent een duidelijk beeld - of dat nu mooi is of niet - waaruit de lezer zijn eigen conclusies kan trekken. Het is beter om een boek te lezen en er daarna nog over na te denken dan een boek te lezen dat je met zijn boodschap om de oren slaat: Zo is het en niet anders.
De punten die ik nu noem, zijn ook de punten waarop ik zelf geprobeerd heb een rijpere schrijver te worden, een hoger literair niveau te bereiken.
Veel recensenten van De bezoeking hebben dat gesignaleerd. De stijl is beter, de manier waarop het geschreven is. Ik hoop dat ik iets geleerd heb in de loop van de tijd, dat ik vooral geleerd heb subtieler te zijn. In mijn vorige boeken was er steeds sprake van een strijd aan de buitenkant, de verhaalpersonen raken in conflict met externe machten. Maar deze keer zit het conflict in de hoofdpersoon zelf, en dat is een groot verschil."

Messias
De bezoeking gaat over een vermoeide, gedesillusioneerde voorganger die zijn ambt heeft opgegeven en zich vervolgens probeert te verzoenen met zijn mislukking. "Hij zit thuis en vraagt zich allerlei dingen af over zijn geloof, en waartoe zijn leven dient. In feite verkeert hij in een diepe geloofscrisis. In diezelfde periode verschijnt er een soort messias in de stad. Hij lijkt op Jezus, doet wonderen, geneest zieken, produceert broden uit het niets. Mensen komen naar hem toe, volgen hem, geloven dat Jezus misschien teruggekomen is.
De ex-voorganger krijgt van hem te horen: "Alle twijfels die jij hebt, zijn heel terecht. De God Die jij hebt gediend, is een bedrieger. Hij kan je noden niet bevredigen. Je moet míj volgen. Ik ben een betere messias. Ik speel een beter spel, ik zal meer succes hebben, ik geef mensen wat ze willen." De hoofdpersoon begint zich dus af te vragen: Is mijn geloof in God de moeite waard geweest? Of kan ik beter iemand anders volgen? Die vragen beheersen het hele boek. Als ik het levensverhaal van de voorganger vertel, de manier waarop hij God in de loop van de jaren vertrouwd heeft, onderzoek ik ten diepste het christelijke geloof - zíjn christelijke geloof, zijn ervaringen binnen het evangelische christendom van de Pinkstergemeenten.
De bezoeking is op een bepaalde manier autobiografisch te noemen. Ik heb veel uit eigen ervaring geput, dat maakt het een realistisch boek. Tijdens het schrijven heb ik me dikwijls afgevraagd: Frank, wat voel je, wat zie je in je hart? Dat was voor mij de rode draad: opschrijven wat er in mijn eigen hart leeft. Daarom was dit boek het moeilijkste wat ik ooit heb geprobeerd te schrijven. Je legt je diepste beweegredenen bloot. Daarbij wilde ik helemaal eerlijk zijn, een eerlijk boek schrijven, ook al gaat het misschien over dingen die sommige mensen niet ter discussie gesteld willen zien."

Afhankelijkheid
"De hoofdpersoon van dit boek is, net als ik, op gegroeid in de wereld van het pinksterchristendom. En hoewel hij zich, net als ik, nog steeds in die traditie thuisvoelt, heeft hij geleerd dat het mogelijk is dat sommige uitingen van het geloof tot excessen kunnen leiden, die niet van God zijn. Of het nu gaat om genezingen, tongentaal, in extase op de grond vallen, je zonden afschuiven op duivelse invloeden... We kunnen zoveel verzinnen.
Het is belangrijk om het verschil te weten tussen wat werkelijk van God is en wat van mensen zou kunnen zijn.
Je moet eerlijk zijn en de beweegredenen van je eigen hart onderzoeken. De Bijbel verschaft de maatstaven, om deze dingen te testen. Je gelooft niet elke profetie die iemand je geeft, je toetst die profetie, je vraagt raad aan anderen: wat denk jij daarvan? Denk je dat dit overeenstemt met wat God zegt, met de Bijbel? Het is heel gemakkelijk voor mensen - juist omdat ze menselijk zijn - om zich aan allerlei dingen over te geven, louter en alleen omdat ze denken dat wat zíj voelen hetzelfde is als geloven. Als je op een bepaalde manier een gebed zegt, de goede woorden zegt, de juiste gebedshouding hebt, dan moet God toch doen wat jij graag wilt. Zo kan een christen denken die niet geestelijk volwassen is.
Het werkelijke christendom kan, volgens mij, allerlei gaven en tekenen in zich hebben. Ik denk dat tongentaal ook in het hedendaagse christendom een waardevolle gave van God is. Ik denk tegelijkertijd dat zo'n gave geïmiteerd, gespeeld, misbruikt kan worden. Dat geldt waarschijnlijk voor de meeste wonderen van God. Wij kunnen proberen God te dwingen iemand te genezen, door onze voorbeeldige houding. Maar we moeten leren dat God Zijn soevereine wil zal uitoefenen. Hij kan genezen, of niet. Er is geen simpele verklaring voor Zijn daden. Je wéét niet wat Hij zal doen. Daar gaat het ook niet om. Het voornaamste is: Hem vertrouwen, afhankelijk zijn van Zijn wil, je onderwerpen aan wat God in je leven doet.
Een valse messias - zoals ik die in mijn boek beschrijf - geeft mensen wat ze maar willen. Ze hoeven nooit pijn te lijden, ze hoeven nergens op te wachten, ze hoeven geen geduld te hebben, of vertrouwen. Ze hoeven niet volwassen te worden. Veel christenen wensen zich een God die hun een makkelijke, pijnloze reis door het leven geeft. Maar zo is God niet. De christen die gegroeid is in zijn denken, vertrouwt op God en onderwerpt zich aan Zijn soevereine wil. De Heere God zorgt, Zijn volmaakte wil wordt volvoerd, en dat zal altijd ten beste zijn - ook al begrijpen wij niet altijd wat Hij doet."

Christelijk wereldbeeld
Voor de toekomst heeft Peretti de nodige plannen. "Ik heb me voorgenomen eerst vier kinderboeken te schrijven, een nieuwe serie, met nieuwe personen. De opzet - detectiveachtige verhalen die zich afspelen onder ongewone, bizarre omstandigheden - is vergelijkbaar met de serie over de Cooper Kids.
Daarna zóú ik weer een roman kunnen schrijven, maar misschien ook zou ik iets op het terrein van de non-fictie kunnen doen. Ik zou het interessant vinden om het christelijke wereldbeeld af te zetten tegen allerlei andere wereldbeschouwingen als humanisme, hindoeïsme, boeddhisme of wat dan ook. Het is belangrijk voor christenen om te weten wat ze geloven, en waarom.
Als christen moet je kunnen uitleggen dat het gaat om een persoonlijke, elke dag voortgaande, communicatieve relatie met een God Die je liefheeft, en Die aan het kruis is gestorven om je van je zonden te reinigen, zodat je een relatie kúnt hebben. Het gaat er niet om welke religie de meest verbazingwekkende voorstelling heeft, welke godsdienst de mensen geeft wat ze willen hebben. Het gaat om een oplossing voor de zonde, het kwaad.
Dat is uniek voor het christendom."

Dit artikel verscheen eerder in het Reformatorisch Dagblad

Zoeken!
Uw klantgegevens
Welkom
U bent nog niet aangemeld:
Inloggen
Uw winkelwagentje
Leeg
Aanmelden voor de nieuwsbrief
 
 
Uitgeverij Novapres b.v. Krimweg 74 7351 AW Hoenderloo Postbus 18 7350 AA Hoenderloo
Tel:+31(0)55-5422584