Try it out
Lees hoofdstuk 1
Grenzen in het huwelijk
 
Boek kaft: Grenzen in het huwelijk

Hoofdstuk 1

Wat is een grens eigenlijk?

Stephanie zat voor de open haard haar glas kruidenthee te drinken en dacht na over de afgelopen avond. Haar echtgenoot, Steven, was al een uur eerder naar bed gegaan, maar een knagend gevoel in haar maag weerhield haar ervan zijn voorbeeld te volgen. Dat gevoel dreef haar eerder van hem weg. Ze voelde zich opgelucht nadat hij had aangekondigd dat hij moe was, want ze wist niet wat ze had moeten doen als hij de liefde met haar had willen bedrijven. Het gevoel van opluchting alarmeerde haar. Ze wist dat het geen al te best teken voor hun relatie was.
Terwijl ze haar gedachten over de avond liet gaan, merkte ze dat haar gevoelens zich niet tot deze avond beperkten, maar dat ze ook te maken hadden met wat zich in hun relatie tijdens de afgelopen jaren had afgespeeld. Ze trok zich innerlijk steeds meer van Steven terug. Ze wist dat ze van hem hield en dat ze altijd van hem zou houden. Ze wist echter niet hoe ze over dat gevoel heen moest komen dat ze zich niet meer tot hem aangetrokken voelde. Ze had een negatief gevoel over hun relatie en ze kon het niet van zich afschudden.
‘Leg eens uit. Wat is er nou precies aan de hand?’ kon ze als het ware de stem van haar vriendin Jill horen vragen. Jill was er veel beter in haar gedachten en gevoelens onder woorden te brengen dan Stephanie.
Terwijl ze bij zichzelf antwoorden bedacht op de denkbeeldige vraag van Jill, diende het antwoord zich verrassend snel aan in de vorm van beeldende herinneringen. Periodes van samenzijn en gesprekken die ze met Steven had gehad, vlogen door haar gedachten of ze een objectieve buitenstaander was. Om te beginnen overdacht ze de afgelopen avond toen hij haar wens waar zij zouden dineren had genegeerd. En een aantal malen was hij tijdens het eten niet ingegaan op wat zij zei. Het was net of hij haar eigenlijk helemaal niet hoorde. En dan was daar nog hun vakantie. Zij had een leuke, rustige omgeving in de bergen voorgesteld waar ze ongestoord met elkaar samen konden zijn. Hij wilde naar een grote stad met een ‘hele hoop actie’. Zoals gewoonlijk was het zijn keuze geworden.
Dan was daar haar verlangen om naar de schoolbanken terug te gaan om alsnog haar opleiding af te maken. Dat was al de afspraak geweest toen zij na het voorlaatste jaar van school ging, zodat hij zijn rechtenstudie kon afmaken. Maar elke keer als ze erover begon, maakte hij haar duidelijk waarom het voor hen samen nog steeds niet het goede moment was. Stephanie kon hem maar met moeite volgen. Eigenlijk maakte ze eruit op dat het geen goede tijd voor hem was.
Er trokken nog veel meer beelden langs haar geestesoog, maar de woorden ‘voor hem’ leken deze alle samen te vatten: hun relatie was meer ‘voor hem’ dan ‘voor hen’ of zelfs ‘voor haar’. Terwijl ze haar gedachten zo de vrije loop liet, merkte ze dat ze boos begon te worden en geïrriteerd raakte. Maar al snel herstelde ze zich weer. Laat je niet gaan, droeg ze zichzelf op. Liefde gaat gepaard met offers brengen. Hoe ze echter ook haar best deed om zichzelf vol opofferende liefde te zien, ze voelde zich alleen maar opofferend zonder de indruk te hebben dat ze er veel liefde voor terug kreeg.
Met deze gedachte in haar hoofd staarde ze nog een poosje in het haardvuur, nam haar laatste slok thee en maakte zich gereed om naar bed te gaan. Ze hoopte dat Steven al zou slapen.

Het belang van grenzen
Hoe is Stephanie, na een aantal jaren huwelijk, in deze situatie terechtgekomen? Waar ging het verkeerd? Zij en Steven waren zo goed begonnen. Hij was alles waarvan zij altijd had gedroomd: vriendelijk, sterk, succesvol en geestelijk. Steven leek het allemaal te personifiëren. Maar naarmate de tijd voortschreed, kenmerkte hun relatie zich door een gebrek aan inhoud en intimiteit. Ze kon maar niet begrijpen hoe ze zoveel van iemand kon houden terwijl ze er zo weinig liefde voor terugkreeg.
De details kunnen per echtpaar verschillen, maar het complexe geheel is vaak overal hetzelfde. Een van de partners heeft het gevoel dat zij iets mist, zonder dat ze erachter kan komen wat dat nou precies is. Ze probeert het juiste te doen. Ze geeft, maakt opofferingen, hecht veel waarde aan de relatie en blijft een positieve instelling houden. Toch ervaart ze geen intimiteit en, erger nog, kan ze het niet voorkomen dat ze zich gekwetst voelt.
In sommige gevallen gaat de verwarring schuil achter de simpele misvatting dat de problemen veroorzaakt worden door andermans verslaving, onverantwoordelijkheid, dominantie of misbruik. ‘Als hij maar niet zo domineerde.’ Of: ‘Als zij nou eens niet zo veel geld uitgaf.’ Echtgenoten denken dat ze het gebrek aan intimiteit binnen hun relatie kunnen verklaren door de aanwezigheid van ‘het probleem’. Ze zijn verbaasd als ze erachter komen, dat zelfs als het ‘probleem’ uit de weg geruimd is, diezelfde persoon met wie zij geen relatie konden opbouwen, nog steeds niet is veranderd.
In andere gevallen zijn er helemaal geen ‘problemen’, maar voldoet het huwelijk gewoon niet aan de verwachting die de partners er in het begin van hadden. De toewijding kan dan wel aanwezig zijn, maar er is een gebrek aan liefde, intimiteit en een hechte eenheid.
Hoe kan dit gebeuren bij twee mensen die zich zo aan hun relatie hebben toegewijd?
In ons werk onder echtparen hebben wij door de jaren heen kunnen vaststellen dat er nog zoveel elementen aanwezig kunnen zijn om de liefde op gang te brengen of te bevorderen, maar dat er uiteindelijk één bepalende factor uitspringt: grenzen stellen. Als er aan het begin van het huwelijk geen grenzen worden aangeven of als deze beginnen te tanen, dan zullen de huwelijken stuklopen. Of zulke huwelijken groeien niet boven de eerste verliefdheid uit en veranderen nooit in een hechte relatie. Zij bereiken nooit het stadium waarin men elkaar echt ‘kent’. Zij ontwikkelen nooit een stabiele relatie waarin de liefde zich ontwikkelt en men vanuit de individualiteit naar een eenheid toegroeit: de uiteindelijke vervulling die door God zo werd geschapen. Voor de ontwikkeling en groei van deze intimiteit is het stellen van grenzen noodzakelijk.
Dus met dit uitgangspunt in ons achterhoofd gaan wij in dit hoofdstuk dieper in op wat het stellen van grenzen nu precies inhoudt. We zullen een korte introductie geven voor degenen die ons boek Grenzen nog niet hebben gelezen en voor degenen die het boek al kennen, wordt het een opfriscursus.
Wat is een grens? Op zijn simpelst gezegd is een grens een eigendomslijn. Zij geeft het begin en het einde van iets aan. Als u bijvoorbeeld bij het kadaster uw adres ter inzage vraagt, ontvangt u waarschijnlijk een kaart met de eigendomslijnen. U kunt vaststellen waar uw bezit begint en waar dat van uw buurman eindigt – een vereiste om als buren goed naast elkaar te kunnen leven.

Eigendomsrecht
Zodra u weet waar de eigendomslijnen zich bevinden, kunt u opvragen wie de eigenaar van het land is. We kunnen letterlijk vaststellen dat Sam of Susie de eigenaar is van het land of de eigendommen op het land.
In relaties is het eigendomsrecht net zo belangrijk. Als ik weet waar de grenzen binnen onze relatie liggen, dan weet ik ook wie de eigenaar is van zaken als gevoelens, gedrag of houding. Ik weet wie zij ‘toebehoren’. En als zich hier een probleem aandient, dan weet ik ook wie voor dat probleem verantwoordelijk is. Een relatie zoals een huwelijk brengt met zich mee dat beide partners voor zichzelf iets van dit eigendomsrecht af weten. Ik (Dr. Cloud) was onlangs nog getuige van een gebrek aan inzicht in het eigendomsrecht. Caroline en Joe maakten een afspraak voor een huwelijkscounseling, waarbij ze aangaven dat ze niet konden stoppen met ruzie maken. Toen ik vroeg waar de ruzies om gingen, antwoordde Caroline: ‘Hij is gewoon altijd boos. Hij kan zelfs zo kwaad worden dat hij me daarmee kwetst; hij kan heel gemeen zijn.’
Ik wendde me tot Joe en vroeg: ‘Waarom word jij zo kwaad?’
Zonder ook maar een seconde na te denken antwoordde hij: ‘Omdat zij altijd maar probeert mij te laten doen wat zij wil.’
Ik kreeg het gevoel dat dit wel eens een soort pingpong-gesprek kon worden. Ik draaide me weer naar Caroline toe en vroeg haar: ‘Waarom probeer je zijn gedrag te beheersen?’ Zij antwoordde eveneens na een fractie van een seconde: ‘Omdat hij zo met zijn eigen zaken bezig is dat er voor mij geen tijd of aandacht overblijft.’ Elk van hen schoof de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag op dat van de andere partner af.
Ik hoopte dat ze de humor van hun eigen gedrag konden inzien als ik op deze manier verder ging met vragen stelen en vroeg: ‘Waarom geef je haar geen aandacht?’
‘Omdat ze zit te katten en te bevelen – ik moet gewoon zorgen dat ze bij me uit de buurt blijft’, blafte hij terug.
In een laatste poging om één van beiden ertoe over te halen zelf de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag op zich te nemen, vroeg ik haar waarom zij zo liep te katten.
Zonder enige aarzeling antwoordde ze: ‘Omdat hij nooit doet wat ik van hem vraag.’
Ik wilde dat zij goed konden zien hoe ik mijn hoofd steeds van de ene naar de andere kant wendde terwijl ik telkens weer die vraag stelde van ‘Waarom…?’ Het betreffende antwoord ging altijd over het gedrag van de ander. De bal van het eigendomsrecht werd elke keer over het net geslagen zodra hij bij een van beiden in het eigen veld terechtkwam. Niet één keer erkenden ze hun eigen verantwoordelijkheid voor hun gedrag. Naar hun idee werd hun gedrag letterlijk ‘bepaald’ door de ander.
Ik hoopte dat Joe zoiets zou zeggen als: ‘Ik word boos op haar omdat ik niet volwassen genoeg ben om haar wat behulpzamer tegemoet te komen. Dat spijt me heel erg en ik heb er hulp bij nodig. Ik wil haar graag liefhebben, ongeacht hoe zij zich gedraagt. Kunt u me helpen?’ Zo’n reactie klinkt als muziek in de oren van een counselor. Maar met dit stel zou het nog heel lang duren voor er melodieuze klanken gehoord konden worden.
Ik voelde me of ik me midden in de hof van Eden bevond, waar God Adam met zijn zonde confronteerde (zie Genesis 3:1-13). Adam had de keuze gemaakt om Gods verbod om niet van de boom van kennis van goed en kwaad, te eten te overtreden. Er bestond niet de geringste twijfel over wat Adam had gedaan. Zodra God hem ter verantwoording riep, demonstreerde hij hetzelfde gebrek aan verantwoordelijkheid zoals we dat zagen bij Caroline en Joe. ‘Wie heeft u te kennen gegeven dat gij naakt zijt?’ vroeg God. ‘Hebt gij van de boom gegeten, waarvan Ik u verboden had te eten?’
‘De vrouw, die Gij aan mijn zijde gesteld hebt, die heeft mij van de boom gegeven,’ zei Adam ‘en toen heb ik gegeten.’ Adam schoof de verantwoordelijkheid voor zijn gedrag op zijn vrouw af. Net zoals Joe dat deed; net zoals wij dat allemaal doen. ‘Ik heb… omdat jij…’ En God had hetzelfde dilemma met Eva. Kijk nou toch wat er gebeurde toen hij haar met haar gedrag confronteerde:
‘Wat hebt gij daar gedaan?’ vroeg God.
‘De slang heeft mij verleid en toen heb ik gegeten,’ antwoordde Eva. Het gedrag en de ongehoorzaamheid van Eva werden aan de slang toegeschreven: ‘Als de slang er niet geweest was…’
In wezen zeiden zowel Caroline en Joe, net als Adam en Eva en net als wij: ‘Als jij er niet zou zijn, dan zou ik een beter mens zijn.’
De eerste stap bij het stellen van grenzen is dus het bepalen waar de verantwoordelijkheid van de ene persoon eindigt en waar die van de andere begint. Wat is het probleem en waar ligt het? Ligt het bij jou of ligt het bij mij? Zodra we de grenzen zien, weten we ook wie de verantwoordelijkheid behoort te nemen voor ongeacht welk probleem waarmee we te maken krijgen. Joe voelde zich bijvoorbeeld niet verantwoordelijk voor zijn gevoelens en Caroline niet voor haar gedrag. Dit punt van ‘eigendomsrecht’ is bepalend voor elke relatie, in het bijzonder in huwelijken.

Verantwoordelijkheid
Grenzen helpen ons te bepalen wie er verantwoordelijk is voor wat. Als wij weten wie wat bezit, dan weten wij ook wie de eigenaar ervan is. Als ik Joe ertoe kon bewegen in te zien dat zijn reacties zijn probleem waren en niet die van Caroline, dan zou ik hem ook kunnen helpen de verantwoordelijkheid op zich te nemen om zijn reacties te veranderen. Zo lang hij Caroline de schuld bleef geven van zijn reacties, zou zij moeten veranderen opdat hij zijn reacties weer zou kunnen veranderen. Hij was er bijvoorbeeld van overtuigd dat hij niet zo boos zou worden als zij hem niet langer zou afkatten.
Als wij erachter kunnen komen wie er verantwoordelijk is voor wat, dan hebben we de gelegenheid om te kunnen veranderen. Zodra wij inzien dat het probleem ons eigen probleem is en dat wij er verantwoordelijk voor zijn, hebben wij het roer zelf in handen. Voor de eerste keer zijn wij meester van de situatie. Toen het enigszins tot Caroline begon door te dringen dat zij zelf verantwoordelijk was voor de ellende die ze aan Joe’s gedrag toeschreef, was ze bij machte een verandering aan te brengen in het hulpeloze, machteloze gevoel van wanhoop, ongeacht Joe’s reacties. Naarmate zij meer verantwoordelijkheid begon te nemen inzake haar reacties naar Joe, kon zij er actief mee aan de slag gaan haar reacties te veranderen. Ze leerde bijvoorbeeld dat zij zich zijn boosheid niet zo erg hoefde aan te trekken en dat zij hem niet meer indirect iets moest proberen duidelijk te maken. Ze leerde het ook af hem te verplichten telkens klusjes voor haar op te knappen en begon hem in plaats hiervan duidelijke verzoeken voor te leggen, waarbij ze hem verschillende keuzes voorhield.
Verantwoordelijkheid heeft altijd te maken met actie. Als er iets moet gebeuren, dan gebeurt het alleen als wij actie ondernemen. We veranderen onze houding, ons gedrag, onze reacties of onze keuzes. We moeten actief participeren in het uiteindelijke resultaat van welk probleem dan ook waarmee we te maken hebben, zelfs als wij er de oorzaak niet van zijn.
Zodra Joe inzag dat zijn woede zijn eigen probleem was en niet dat van Caroline, nam hij er de verantwoordelijkheid voor. Hij leerde dat het ‘niet boos worden’ niet van Carolines veranderende gedrag afhing. Hij werd ‘niet boos’ omdat hij zich zelf ontwikkelde en anders reageerde op wat zij deed. Hij leerde wat Spreuken onderwees, dat boosheid en een gebrek aan grenzen hand in hand gaan: ‘Een stad met omvergehaalde muren, zo is iemand die zijn geest niet in bedwang heeft.’ Hij leerde niet overijld te reageren, maar zijn keuzes eerst te overwegen om er achter te komen waar zijn boosheid en het gevoel dat hij door haar bedreigd werd, vandaan kwamen. Nog veel meer nieuwe inzichten maakten onderdeel van zijn ontwikkeling uit, maar het begon allemaal met het stellen van grenzen, met het bepalen van wat tot zijn eigen verantwoordelijkheden behoorde.
Elke echtgenoot behoort de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de volgende elementen:
• Gevoelens
• Houding
• Gedrag
• Keuzes
• Grenzen
• Verlangens
• Gedachten
• Waarden
• Talenten
• Liefde

Verantwoordelijkheid houdt in dat wij degenen zijn die onze gevoelens moeten analyseren en dat wij moeten leren genuanceerd te voelen. Het is ons gedrag – en niet dat van onze echtgenoot – waardoor wij ons wanhopig voelen of machteloos. Hoe wij ons gedragen en reageren maakt deel uit van het probleem en wij behoren de vastgeroeste patronen te doorbreken. We hebben het aan onszelf te wijten als we ons over onze eigen grens laten jagen, waarna we nijdig worden of ons machteloos voelen. Wij zetten onze verlangens niet om in wezenlijke doelen en we rekenen niet af met negatieve begeertes.
Verantwoordelijkheid schenkt ons de kracht om een goed leven te leiden. Door Adam en Eva verantwoordelijkheid te geven, schonk God hen de macht het leven te leiden dat wij ons allemaal wensen: een leven vol liefde, een prachtige omgeving en meer dan voldoende gelegenheid om al hun kwaliteiten en talenten in te zetten. Hij gaf hen de mogelijkheid en de gelegenheid om het leven te leiden waarvoor zij kozen. Toen zij een keuze maakten die tegen het leven zelf inging, droegen zij ook daar de verantwoordelijkheid voor, net zoals wij dat doen.
Maar het goede nieuws van het grenzen stellen is dat Gods bedoeling met verantwoordelijkheden niet is veranderd. Wij zijn niet overgeleverd aan de genade van het gedrag of de problemen van onze echtgenoot. Elke partner heeft de keuze tussen de onwil om een slachtoffer te zijn van de problemen die zijn echtgenoot heeft en de wil om de huwelijksrelatie zelf te veranderen. Verderop in dit boek laten we u zien hoe u uw huwelijk ten goede kunt veranderen, zelfs als uw partner geen zin heeft om te veranderen. Het proces begint er echter altijd mee dat u de verantwoordelijkheid op u neemt voor uw eigen aandeel in het probleem.

Vrijheid
‘Zijn onverantwoordelijkheid maakt mijn leven ellendig’, begon Jennie. Vervolgens zette ze uiteen hoe haar echtgenoot er op een verschrikkelijke manier in was geslaagd zich ten koste van haar jarenlang onvolwassen te gedragen. Ze had bijzonder onder zijn gedrag te lijden gehad, zowel financieel als seksueel.
Terwijl ik zat te luisteren, viel het me echter op dat het haar diepe wanhoop was die haar gevangen hield. Ik kon verschillende manieren herkennen waarop zij zich kon bevrijden van de vastgeroeste patronen van haar echtgenoot. Op diverse wijzen kon zij zowel zichzelf als haar relatie redden. Maar het trieste was dat zij diezelfde keuzes die voor mij zo helder waren niet zelf kon zien.
‘Waarom stop je er niet gewoon mee de prijs voor zijn gedrag te betalen en haal je steeds de hete kastanjes voor hem uit het vuur? Waarom red je hem steeds uit de puinhoop die hijzelf telkens opnieuw creëert?’ vroeg ik.
‘Waar hebt u het toch over?’ vroeg Jennie, terwijl ze afwisselend zat te snikken en bezorgde denkrimpels trok. ‘Er is helemaal niets wat ik kan doen. Hij is nu eenmaal zo en daar moet ik het gewoon mee doen.’
Ik kon niet vaststellen of ze verdrietig was omdat ze overtuigd was van de hopeloosheid van haar geval of dat ze kwaad op mij werd omdat ik suggereerde dat zij wel degelijk verschillende keuzes had.
Toen we verder doorspraken, ontdekte ik een onderliggend probleem dat er de oorzaak van was dat Jennie geen keuzes kon maken. Ze zag zichzelf niet als iemand met een vrije wil. Het kwam nooit in haar op dat zij vrij was om te reageren zoals zij dat zelf wou, dat zij keuzes kon maken, beperkingen kon stellen aan het gedrag dat haar beïnvloedde. Ze had het gevoel dat zij het slachtoffer was van haar partners daden.
Ditzelfde probleem was er bij Joe de oorzaak van dat hij zo heftig op Caroline reageerde. Zij deed pogingen om hem voor het blok te zetten en hij ervoer haar pogingen alsof hij daadwerkelijk voor het blok werd gezet. In werkelijkheid had Caroline echter niets over Joe te zeggen en als hij dat had begrepen zou hij niet zo fel op haar hebben gereageerd. Hij zag zichzelf echter ook niet als iemand met een vrije wil.
God schiep de hele schepping om vrij te zijn. Wij zijn niet geschapen om elkaar tot slaaf te zijn; het was de bedoeling dat wij elkaar in alle vrijheid zouden liefhebben. God schiep ons met een keuzevrijheid om te leven en om met andere mensen, met God en onszelf om te gaan. Maar toen wij ons van God afkeerden, verloren we onze vrijheid. Wij werden een slaaf van de zonde, een slaaf van ons egoïsme, van andere mensen, van schuldgevoelens en van een heel scala aan andere werkingen.
Door het stellen van grenzen kunnen we alsnog onze vrijheid in ere herstellen. Hoor maar eens hoe Paulus de Galaten vertelt welke grenzen zij kunnen stellen aan elke vorm van overheersing, zodat zij vrij kunnen worden: ‘Opdat wij waarlijk vrij zouden zijn, heeft Christus ons vrijgemaakt. Houdt dus stand en laat u niet weder een slavenjuk opleggen’ (Galaten 5:1). Jennie voelde zich een slaaf van het gedrag van haar echtgenoot en zag de voor haar liggende keuzes niet. Joe zag zich zichzelf als slaaf van de kattige pogingen van Caroline om hem te dwingen haar zin te doen. Maar God vertelt ons dat wij helemaal geen slaaf hoeven te zijn van het overheersende gedrag van wie dan ook.
Zodra iemand zich realiseert dat hij of zij ten aanzien van zijn of haar partner of anderen een bepaalde mate van vrijheid bezit, opent dit perspectieven. Door middel van grenzen krijgen wij een zeker inzicht in de reikwijdte van iemands invloed. Wat geldt voor de bovengenoemde eigendomsgrenzen, geldt ook binnen relaties. Net zoals uw buurman u er niet toe kan verplichten uw huis pimpelpaars te verven, kan een ander menselijk wezen u ook niet dwingen om wat dan ook te doen. Dat zou namelijk het uitgangsprincipe van vrijheid schenden dat God in het universum heeft verwezenlijkt. Om liefde te laten gedijen, behoort elke echtgenoot zich te realiseren dat hij of zij vrij is. En grenzen helpen ons te definiëren welke vrijheid we wel of niet hebben.
Het huwelijk is geen kwestie van slavernij. Het is gebaseerd op een liefdesrelatie die is geworteld in vrijheid. Elke partner leeft vrij naast de ander en bezit daarom de vrijheid om de ander lief te hebben. Waar overheersing plaatstvindt, of het gevoel van overheerst te worden aanwezig is, is er geen sprake van liefde. Liefde gedijt alleen in vrijheid.

Recensies uit de krant
27-11-2001De watersteden
1-9-2002Nederlands Dagblad
4-9-2002Groei
1-10-2002Stichting Nederlandse bibliotheek dienst
Recensies van lezers
Zoeken!
Uw klantgegevens
Welkom
U bent nog niet aangemeld:
Inloggen
Uw winkelwagentje
Leeg
Aanmelden voor de nieuwsbrief
 
 
Uitgeverij Novapres b.v. Krimweg 74 7351 AW Hoenderloo Postbus 18 7350 AA Hoenderloo
Tel:+31(0)55-5422584